Μέρες του ’56 και του ’58 (μέρος πρώτο)

Το παραπάνω σκίτσο του Φωκίωνα Δημητριάδη ίσως φέρνει στο νου τις εκλογές της βίας και της νοθείας του 1961 αλλά στην πραγματικότητα δημοσιεύτηκε προφητικά στην εφημερίδα Μακεδονία στις 9 Μαΐου του 1958. Ενδεχομένως όμως και στο Βήμα καθώς είχε παράλληλη συνεργασία αφού τα σκίτσα του δημοσιεύονταν και στις δύο.

Οι φετινές εκλογές της 6ης Μαΐου άφησαν μια πανηγυρική επίγευση καθώς κρίθηκε σχεδόν εκ θεμελίων το πολιτικό σύστημα για πρώτη φορά από τη μεταπολίτευση. Ανεξάρτητα από τις πολιτικές τοποθετήσεις των ψηφοφόρων, από την άκρα αριστερά μέχρι την άκρα δεξιά, θα ήταν μονοδιάστατη η ερμηνεία για την εκδικητικότητα των ψήφων (όπως χαρακτηριστική είναι η είσοδος στη Βουλή ενός νεοναζιστικού σχηματισμού) γιατί αυτό που θα κριθεί από δω και πέρα είναι η συνέπεια της διαμαρτυρίας όσο και το μέλλον όλων των πολιτικών κομμάτων. Τώρα αρχίζουμε να διανύουμε την πιο κρίσιμη περίοδο και θα δημιουργηθούν κι άλλες πολλές εκπλήξεις από δω και πέρα.

Έχει επισημανθεί από αρκετούς σχολιαστές μια ομοιότητα του καλπονοθευτικού νόμου Σκανδαλίδη-Παυλόπουλου με τον αντίστοιχο του 1958 αλλά εξαντλούνται πολύ σύντομα στην παρατήρηση πως αυτή είναι επιφανειακή. Όμως αν καλοεξετάσουμε ευρύτερα την πολιτική κατάσταση που επικρατεί ήδη από τις εκλογές του 1956, με το λεγόμενο “τριφασικό” σύστημα, μέχρι το Μάιο του 1958, θα δούμε πως υπάρχουν περισσότερα κοινά στοιχεία που δεν εξαντλούνται μόνο στις ομοιότητες των εκλογικών νόμων.

Τον Ιανουάριο του 1956, μετά το θάνατο του Παπάγου και τη διάλυση του Συναγερμού, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναγγέλλει την ίδρυση της ΕΡΕ, αλλά το κατεστημένο των ανακτόρων και του αμερικανικού παράγοντα θέλουν να εξασφαλίσουν μια βέβαιη όσο και απόλυτη εκλογική νίκη σε βάρος κυρίως της Αριστεράς. Ήδη επινοούν από πριν το τριφασικό σύστημα, όπως το βάφτισαν οι εφημερίδες, με τις εξής ιδιαιτερότητες που απηχούν κατά μεγάλο βαθμό το σημερινό εκλογικό νόμο εξαιτίας του τρόπου της κατανομής των εδρών. Τα τρία κύρια σημεία αυτού του νόμου ήταν:

1. Προέβλεπε ότι στις περιφέρειες που βγάζουν 2 ή 3 βουλευτές θα ισχύει καθαρό πλειοψηφικό.
2. Στις περιφέρειες με 4-6 έδρες, το δεύτερο κόμμα παίρνει μία έδρα και το πρώτο όλες τις υπόλοιπες.
3. Το κυριότερο, στις περιφέρειες με 7-10 έδρες, το δεύτερο κόμμα παίρνει τρεις έδρες και τις υπόλοιπες το πρώτο.

Αυτά τα στοιχεία τα βλέπουμε και σήμερα να επαναλαμβάνονται σε σημαντικό βαθμό στα αποτελέσματα κυρίως στις δύο περιφέρειες των Αθηνών, της Αττικής, στην Α’ Θεσσαλονίκης, στην Κοζάνη, στο Ηράκλειο, τα Χανιά και σε μερικούς ακόμα νομούς. Παρολαυτά, ενώ η ΕΡΕ κατέκτησε  47,38% των ψήφων, βασικός στόχος ήταν ο συνασπισμός της Δημοκρατικής Ένωσης υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, με κεντρώα σχήματα και τη συνεργασία της ΕΔΑ, που όμως κατάφερε να περάσει πρώτη και απέκτησε το εντυπωσιακό ποσοστό του 48,15%! Κι έτσι, όπως ήταν φυσικό επακόλουθο, τελικά  η δεύτερη ΕΡΕ πήρε τις ποθούμενες 165 έδρες και η πρώτη ΔΕ 132.

Όμως έχει πολύ ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τι συνέβη στο ενδιάμεσο. Σχεδόν όλα τα πολιτικά κόμματα δεν άντεξαν τους εσωκομματικούς τριγμούς και πολλοί πολιτικοί προσπάθησαν να δημιουργήσουν νέους πολιτικούς σχηματισμούς. Με αυτό το θέμα θα ασχοληθούμε πιο εκτεταμένα στο δεύτερο μέρος, με άγνωστες πτυχές της ιστορίας, για να εξαντλήσουμε σύντομα στο παρόν κείμενο τις αναφορές στους δύο εκλογικούς νόμους.

Από το 1958 ο Καραμανλής δοκίμασε γερό τράνταγμα στην κυβέρνηση όταν αποχώρησαν από την ΕΡΕ ο Γεώργιος Ράλλης και ο Παναγής Παπαληγούρας μαζί με άλλους 13 βουλευτές, το βασικό σημείο τριβής τους ήταν ο νέος εκλογικός νόμος που προωθούσε ο υπουργός Εσωτερικών Δημήτρης (Τάκος) Μακρής. Έκριναν πως προτιμούσαν τον προηγούμενο ως πιο ασφαλές για τα συμφέροντά τους και το συσχετισμό των δυνάμεων. Δεν είχαν άδικο όπως θα δούμε. Τι νέο κόμιζε ο νόμος του Μακρή:

1. Καθιερώνεται η ενισχυμένη αναλογική.
2. Στη δεύτερη κατανομή των εδρών παίρνουν μέρος τα κόμματα που λαμβάνουν το 25% των ψήφων και οι συνασπισμοί που λαμβάνουν το 35%, σύστημα που είχε εφαρμοστεί και στις εκλογές του 1951.

Είναι χαρακτηριστικό πως με αυτό το νόμο είχε συμφωνήσει ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο συναρχηγός του στο κόμμα των Φιλελευθέρων Σοφοκλής Βενιζέλος, προφανώς διότι πρόκριναν πως από την πολυδιάσπαση των πολιτικών κομμάτων θα αποκόμιζαν τα περισσότερα εκλογικά οφέλη, ερχόμενοι ως δεύτερο κόμμα πίσω από την ΕΡΕ, χωρίς να έχουν πλέον ανάγκη την φιλόδοξη, συνεπώς και επικίνδυνη, ΕΔΑ.

Την 11η Μαΐου, τα προγνωστικά διαψεύστηκαν με παταγώδη τρόπο. Ναι μεν η ΕΡΕ κατάφερε να έρθει πρώτη με ποσοστό 41,17% και 171 έδρες.  Αλλά το Κόμμα των Φιλελευθέρων των Παπανδρέου/Βενιζέλου γνωρίζει μια πρωτοφανή ήττα ερχόμενο τρίτο κόμμα με 20,67% και 36 έδρες, πίσω από την πανηγυρική δεύτερη θέση της ΕΔΑ με 24,17% και 79 βουλευτές!

(Ο μεν Παπανδρέου δεν λέγεται (εγγονός) Γιωργάκης και ο δε Βενιζέλος δεν είναι ο Βαγγέλης…)

Όπως αφηγείται ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, που τότε ήταν στο κόμμα των Φιλελευθέρων:

«…Η πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή προκλήθηκε τότε από την αποσκίρτηση του Ράλλη και του Παπαληγούρα. Τότε διαπίστωσα και ανάμιξη των Αμερικανών στην ανατροπή του Καραμανλή. Βέβαια οι Αμερικανοί επενέβησαν και άλλες φορές… για παράδειγμα στην περίπτωση Πλαστήρα, όπου έπαιξαν ένα ρόλο στην ανατροπή του. Στη συγκεκριμένη, όμως, περίπτωση η ανάμιξη τους ήταν ξεκάθαρη. Οι εκλογές όμως του ’58 δεν σφραγίζονται μόνο απ* αυτό το περιστατικό. Ήταν πολύ σημαντικές και από της πλευράς του εκλογικού νόμου ο οποίος τότε επελέγη. Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή. Το εκλογικό σύστημα που τότε επρότεινε ο Καραμανλής ήταν κάποια μορφή ενισχυμένης αναλογικής. Σίγουρα, παρόλες τις ατέλειες του, και είχε πολλές, ήταν καλύτερο από το προηγούμενο, το περίφημο τριφασικό. Το τριφασικό ήταν το χειρότερο σύστημα που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα. Ο Καραμανλής εκμεταλλεύτηκε την απόλυτη άγνοια του Γεωργίου Παπανδρέου στο θέμα του εκλογικού νόμου. Ο Παπανδρέου, χωρίς να ρωτήσει κανένα, παρασύρθηκε σε προκαταρκτικές ομιλίες με τον Τάκο τον Μακρή, έναν ευφυέστατο σ’ αυτά άνθρωπο, που κατέληξαν σε δέσμευση του κόμματος μας. Ο Παπανδρέου συμφώνησε στο σύστημα του ’58 με τη βεβαιότητα ότι είναι καλό για το κόμμα μας. Θυμάμαι καθαρά… τότε μέναμε στη Γλυφάδα, κι όταν μας έδωσε τον εκλογικό νόμο, του είπα ότι αυτός  ο συγκεκριμένος νόμος, πέρα από τα άλλα, είναι καταστροφή. Γιατί θα μπορούσε να φέρει την ΕΡΕ στην εξουσία μόνο με 41%. Αλλά ο Παπανδρέου δεν έκανε πίσω. Είχε δεσμευτεί και δέσμευσε κι εμάς. Τελικά, οι εκλογές έγιναν, και το κόμμα μας ήρθε τρίτο…».

Συνεχίζεται στο επόμενο με τα ενδιάμεσα γεγονότα των εκλογών που θα μας διαφωτίσουν παραδειγματικά για το πως οι σημερινές εξελίξεις δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσουν αν ακολουθήσουν ένα διαφορετικό δρόμο από τον αναμενόμενο ή έστω επιθυμητό.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s